İş sağlığı ve güvenliği, çalışanların iş kazalarından ve meslek hastalıklarından korunmasını amaçlayan, işyerindeki tüm faaliyetleri kapsayan sistematik bir yönetim sürecidir.
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin temel düzenleme, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur.
Bu Kanun, işyerlerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması konusunda işverenlere önemli sorumluluklar yüklemektedir.
Ancak uygulamada işverenlerin sıklıkla yanıldığı bir konu bulunmaktadır:
Bir iş güvenliği uzmanı görevlendirmek veya Ortak Sağlık ve Güvenlik Biriminden (OSGB) hizmet almak, işverenin bütün iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirdiği anlamına gelmez.
İşverenin sorumluluğu yalnızca profesyonel görevlendirilmesiyle sınırlı değildir.
İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, çalışanların eğitilmesi, sağlık gözetiminin gerçekleştirilmesi, güvenli çalışma ortamının oluşturulması ve gerekli önlemlerin uygulanması da işverenin sorumlulukları arasındadır.
Bu yazımızda işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği alanındaki temel yükümlülüklerini, ilgili mevzuat hükümlerini ve uygulamada dikkat edilmesi gereken konuları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
İş Sağlığı ve Güvenliğinde Asıl Sorumlu Kimdir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi, işverenin genel yükümlülüklerini düzenlemektedir.
Kanuna göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.
Bu yükümlülük kapsamında işverenin;
- Mesleki risklerin önlenmesini sağlaması,
- Eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerini gerçekleştirmesi,
- Gerekli iş organizasyonunu oluşturması,
- Güvenli çalışma için uygun araç ve gereçleri sağlaması,
- Sağlık ve güvenlik tedbirlerini değişen şartlara uygun hâle getirmesi,
- Mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yürütmesi,
- İşyerinde alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemesi ve denetlemesi,
- Risk değerlendirmesi yapması veya yaptırması,
- Çalışanlara görev verirken sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluklarını dikkate alması,
- Yeterli bilgi ve talimat verilmeyen çalışanların ciddi ve özel tehlike bulunan alanlara girmesini önlemesi
gerekmektedir.
İşveren bu görevleri yerine getirirken iş güvenliği uzmanlarından, işyeri hekimlerinden ve diğer yetkili profesyonellerden destek alabilir.
Ancak bu destek, işverenin kanundan kaynaklanan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirme Yükümlülüğü
6331 sayılı Kanun'un 6. maddesi, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin esasları düzenlemektedir.
İşverenler, mevzuatta belirtilen şartlara göre iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmekle yükümlüdür.
Gerekli koşulların oluşması hâlinde diğer sağlık personeli görevlendirilmesi de söz konusu olabilir.
Bu hizmetler;
- İşyerinde gerekli niteliklere sahip çalışanlar arasından görevlendirme yapılarak,
- Yetkili Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinden hizmet alınarak,
- Mevzuatta öngörülen şartlar sağlanıyorsa işveren veya işveren vekili tarafından belirli hizmetler üstlenilerek
yerine getirilebilir.
Görevlendirme nasıl yapılır?
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmelerinde, ilgili mevzuat doğrultusunda İSG-KATİP üzerinden yürütülen resmî sözleşme ve onay süreçleri önem taşımaktadır.
İşverenin yalnızca OSGB ile ticari hizmet sözleşmesi imzalaması, resmî görevlendirme sürecinin tamamlandığı anlamına gelmeyebilir.
Bu nedenle;
- İşyerinin SGK sicil bilgileri,
- Tehlike sınıfı,
- Çalışan sayısı,
- Görevlendirilecek profesyonellerin belge ve yetki durumları,
- Hesaplanan çalışma süreleri,
- İSG-KATİP sözleşme ve onay durumları
kontrol edilmelidir.
Çalışma süreleri nasıl belirlenir?
İş güvenliği uzmanlarının ve işyeri hekimlerinin asgari çalışma süreleri, ilgili yönetmeliklerde çalışan başına aylık süreler üzerinden düzenlenmektedir.
İş güvenliği uzmanı için
| Tehlike sınıfı | Çalışan başına aylık asgari süre |
|---|---|
| Az tehlikeli | 10 dakika |
| Tehlikeli | 20 dakika |
| Çok tehlikeli | 40 dakika |
İşyeri hekimi için
| Tehlike sınıfı | Çalışan başına aylık asgari süre |
|---|---|
| Az tehlikeli | 5 dakika |
| Tehlikeli | 10 dakika |
| Çok tehlikeli | 15 dakika |
Bu süreler, ilgili yönetmeliklerdeki genel asgari sürelerdir. Tam süreli görevlendirme eşikleri ve özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
İş güvenliği uzmanı
25 × 20 dakika = 500 dakika
Aylık asgari görevlendirme süresi: 8 saat 20 dakika
İşyeri hekimi
25 × 10 dakika = 250 dakika
Aylık asgari görevlendirme süresi: 4 saat 10 dakika
Bu süreler, mevzuatın öngördüğü asgari görevlendirme süreleridir.
İşyerinin faaliyetleri, riskleri ve çalışma koşulları daha kapsamlı bir hizmet organizasyonunu gerektirebilir.
Risk Değerlendirmesi Yapılması veya Yaptırılması
İşverenin en önemli yükümlülüklerinden biri, işyerindeki tehlikeleri belirlemek ve bu tehlikelerden kaynaklanan riskleri değerlendirmektir.
6331 sayılı Kanun'un 10. maddesi ile İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği bu konunun temel dayanaklarını oluşturmaktadır.
Risk değerlendirmesi, yalnızca bir belge hazırlanması anlamına gelmez.
İşyerinde yürütülen faaliyetlerin incelenmesi, tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi ve gerekli kontrol tedbirlerinin planlanması gerekir.
Risk değerlendirmesi hangi konuları kapsamalıdır?
İşyerinin faaliyetlerine göre;
- Kullanılan makine ve ekipmanlar,
- Elektrik tesisatları,
- Yangın ve patlama tehlikeleri,
- Kimyasal maddeler,
- Yüksekte çalışma faaliyetleri,
- Kaldırma ve taşıma işlemleri,
- Ergonomik riskler,
- Fiziksel risk etmenleri,
- Biyolojik risk etmenleri,
- Psikososyal riskler,
- İşyerindeki trafik ve araç hareketleri,
- Bakım ve onarım faaliyetleri,
- Alt işveren ve ziyaretçi faaliyetleri
değerlendirilmelidir.
Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
İlgili yönetmelikte genel yenileme süreleri şöyledir:
| Tehlike sınıfı | Yenileme süresi |
|---|---|
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
Ancak bu süreler, risk değerlendirmesinin hiçbir değişiklik yapılmadan kullanılabileceği anlamına gelmez.
İşyerinin taşınması, kullanılan teknolojinin değişmesi, üretim yöntemlerinin değişmesi, iş kazası meydana gelmesi veya yeni risklerin ortaya çıkması gibi yönetmelikte belirtilen durumlarda risk değerlendirmesinin tamamının veya ilgili bölümlerinin yenilenmesi gerekebilir.
İşverenin dikkat etmesi gereken husus
Risk değerlendirmesi hazırlanmış olsa bile belirlenen tedbirler uygulanmıyorsa işyerindeki tehlikeler devam eder.
Bu nedenle risk değerlendirmesinde belirtilen önlemler için sorumlular ve uygulama tarihleri belirlenmeli, çalışmalar takip edilmelidir.
Çalışanlara İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Verilmesi
6331 sayılı Kanun'un 17. maddesi, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin temel yükümlülükleri düzenlemektedir.
İşveren, çalışanların gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlamalıdır.
Eğitimler, çalışanların karşılaşabilecekleri riskleri tanımalarını ve güvenli çalışma yöntemlerini öğrenmelerini amaçlamaktadır.
Eğitimler ne zaman verilmelidir?
Çalışanların;
- İşe başlamadan önce,
- Çalışma yeri veya işi değiştiğinde,
- İş ekipmanı değiştiğinde,
- Yeni teknoloji uygulandığında
gerekli eğitimleri alması sağlanmalıdır.
Ayrıca mevzuatta belirtilen periyotlarda eğitimlerin tekrarlanması gerekir.
Eğitimlerde hangi konular bulunmalıdır?
Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde genel olarak;
Genel konular: İş mevzuatı, çalışanların hak ve sorumlulukları, işyeri düzeni ve güvenlik kültürü.
Sağlık konuları: Meslek hastalıkları, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri, hijyen, ergonomi ve sağlığın korunması.
Teknik konular: Kimyasal ve fiziksel riskler, yangın, elektrik, iş ekipmanları, kişisel koruyucu donanımlar ve güvenli çalışma yöntemleri.
ele alınmalıdır.
Eğitim içerikleri, işyerinin faaliyetlerine ve çalışanların karşılaştığı risklere göre düzenlenmelidir.
Eğitim kayıtları neden önemlidir?
Eğitimlerin gerçekleştirilmesi kadar belgelendirilmesi de önem taşımaktadır.
Eğitim katılım kayıtları, eğitim içerikleri, eğitici bilgileri ve ilgili değerlendirme belgeleri mevzuata uygun şekilde düzenlenmeli ve muhafaza edilmelidir.
Unutulmamalıdır: Çalışana yalnızca eğitim belgesi verilmesi değil, gerekli eğitimin gerçekten sağlanması esastır.
Çalışanların Sağlık Gözetiminin Sağlanması
6331 sayılı Kanun'un 15. maddesi, çalışanların sağlık gözetimine ilişkin hükümleri içermektedir.
İşveren, çalışanların işyerinde maruz kalabilecekleri sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlamalıdır.
Sağlık gözetimi yalnızca işe giriş sağlık raporundan ibaret değildir.
Çalışanın yaptığı iş, çalışma ortamı, maruz kaldığı riskler ve sağlık durumu dikkate alınarak gerekli değerlendirmeler yapılmalıdır.
Sağlık gözetimi hangi durumlarda yapılır?
Mevzuatta öngörülen koşullara göre;
- İşe girişte,
- İş değişikliğinde,
- İş kazası veya meslek hastalığı sonrasında işe dönüşte gerekli görüldüğünde,
- Sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra talep edilmesi hâlinde,
- İşin devamı süresince belirlenen periyotlarda
sağlık gözetimi gerçekleştirilir.
Periyodik sağlık muayeneleri
İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında genel periyodik muayene aralıkları;
| Tehlike sınıfı | Genel muayene aralığı |
|---|---|
| Az tehlikeli | En geç 5 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 3 yılda bir |
Çok tehlikeli En geç yılda bir
şeklindedir.
Özel politika gerektiren çalışanlar, yapılan işin niteliği ve maruziyetler bakımından daha kısa süreler uygulanabilir.
İşyeri hekimi, risk değerlendirmesi ve sağlık gözetimi sonuçlarını dikkate alarak muayene aralıklarını gerekli gördüğünde kısaltabilir.
Sağlık bilgilerinin gizliliği
Çalışanların sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veri niteliğindedir.
Bu nedenle sağlık kayıtlarının işlenmesi ve saklanmasında ilgili mevzuat ile 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri dikkate alınmalıdır.
Acil Durum Planlarının Hazırlanması
İşyerlerinde yangın, patlama, deprem, kimyasal sızıntı ve benzeri olaylara karşı hazırlıklı olunması gerekir.
6331 sayılı Kanun'un 11. maddesi ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik bu konudaki temel düzenlemelerdir.
İşveren, işyerinin özelliklerini ve risklerini dikkate alarak muhtemel acil durumları önceden değerlendirmelidir.
Acil durum planında neler bulunmalıdır?
İşyerinin özelliklerine göre;
- Muhtemel acil durumların belirlenmesi,
- Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler,
- Acil durum müdahale yöntemleri,
- Tahliye organizasyonu,
- Acil durum ekipleri ve görev dağılımı,
- Haberleşme yöntemleri,
- Toplanma alanları,
- Acil çıkış yolları,
- Yangınla mücadele ekipmanları,
- Dış kuruluşlarla iletişim bilgileri
planlanmalıdır.
Acil durum tahliye krokileri
Tahliye krokileri, çalışanların ve ziyaretçilerin acil durumda güvenli çıkış yollarını kolaylıkla anlayabilmelerini sağlamalıdır.
İşyerinin yerleşimine uygun olarak hazırlanan krokilerde;
- Acil çıkışlar,
- Kaçış güzergâhları,
- Toplanma alanları,
- Yangın söndürme ekipmanları,
- İlk yardım ekipmanları,
- İlgili acil durum donanımları
gösterilmelidir.
Tatbikat yapılması
Acil durum planlarının yalnızca hazırlanması yeterli değildir.
Planların uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi amacıyla mevzuatta belirtilen aralıklarla tatbikat yapılmalı, tatbikat sonuçları kayıt altına alınmalı ve tespit edilen eksiklikler giderilmelidir.
İş Ekipmanlarının Güvenliğinin Sağlanması
İşyerlerinde kullanılan makineler, kaldırma araçları, basınçlı kaplar, elektrik tesisatları ve diğer ekipmanlar çalışanların güvenliğini doğrudan etkileyebilir.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, iş ekipmanlarının güvenli kullanımına ilişkin temel düzenlemelerden biridir.
İşverenin sorumlulukları nelerdir?
İşveren;
- İşe uygun ekipman seçimini,
- Ekipmanların güvenli kurulmasını,
- Gerekli koruyucu sistemlerin bulunmasını,
- Bakım ve onarım çalışmalarının yapılmasını,
- Gerekli periyodik kontrollerin gerçekleştirilmesini,
- Çalışanların ekipman kullanımı konusunda bilgilendirilmesini,
- Yetkisiz kişilerin tehlikeli ekipmanları kullanmasının önlenmesini
sağlamalıdır.
Periyodik kontrol nedir?
Periyodik kontrol, ilgili mevzuat kapsamında belirli iş ekipmanlarının güvenli kullanım koşullarını sağlayıp sağlamadığının yetkili kişiler tarafından değerlendirilmesidir.
Her ekipman için aynı kontrol süresi geçerli değildir.
Kontrol periyotları; ekipmanın türüne, ilgili standartlara ve mevzuat hükümlerine göre belirlenir.
Örneğin forklift, vinç, kompresör, elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı gibi farklı ekipmanların kontrol gereklilikleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Kişisel Koruyucu Donanımların Sağlanması
İşyerinde çalışanların karşılaştıkları risklere göre uygun kişisel koruyucu donanımların sağlanması gerekebilir.
Ancak kişisel koruyucu donanımlar, risklerden korunmada başvurulacak tek yöntem değildir.
6331 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen korunma ilkeleri gereğince öncelikle risklerin kaynağında önlenmesi ve toplu korunma tedbirlerinin uygulanması esastır.
Kişisel koruyucu donanım örnekleri
- Koruyucu baret,
- İş güvenliği ayakkabısı,
- Koruyucu gözlük,
- Uygun eldiven,
- İşitme koruyucuları,
- Solunum koruyucuları,
- Düşmeye karşı kişisel koruyucu sistemler,
- Koruyucu iş kıyafetleri.
İşveren, kullanılacak donanımların yapılan işe ve risklere uygun olmasını sağlamalıdır.
Ayrıca çalışanlara donanımların doğru kullanımı konusunda gerekli bilgilendirme ve eğitim verilmelidir.
KKD teslim formu yeterli midir?
Hayır.
Çalışana kişisel koruyucu donanım teslim edildiğinin belgelendirilmesi önemlidir.
Ancak yalnızca teslim formunun imzalanması, işverenin bütün yükümlülüklerini yerine getirdiği anlamına gelmez.
Donanımın uygunluğu, kullanımı, bakımı ve gerektiğinde yenilenmesi de takip edilmelidir.
İş Kazalarının Bildirilmesi ve İncelenmesi
İş kazalarının meydana gelmesi hâlinde işverenin çeşitli bildirim ve kayıt yükümlülükleri bulunmaktadır.
6331 sayılı Kanun'un 14. maddesi, iş kazaları ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimine ilişkin hükümler içermektedir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda da ilgili bildirim yükümlülükleri düzenlenmiştir.
İş kazası meydana geldiğinde ne yapılmalıdır?
Öncelikle yaralanan çalışan için gerekli sağlık müdahalesi sağlanmalı ve olay yerindeki devam eden tehlikeler kontrol altına alınmalıdır.
Ardından;
- Olayla ilgili gerekli kayıtlar oluşturulmalı,
- Mevzuatta belirtilen bildirimler süresinde yapılmalı,
- Kazanın oluş şekli incelenmeli,
- Tehlikeli durum ve davranışlar değerlendirilmeli,
- Organizasyonel ve teknik nedenler araştırılmalı,
- Tekrarı önleyici tedbirler belirlenmeli,
- Gerekli düzeltici faaliyetler takip edilmelidir.
SGK iş kazası bildirimi
4/1-a kapsamındaki sigortalıların iş kazalarında işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim yapılması için genel süre, kazadan sonraki üç iş günüdür.
Ancak olayın niteliği ve sigortalılık statüsüne göre ilgili mevzuat hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İş kazası sonrasında risk değerlendirmesi
Meydana gelen iş kazası, işyerindeki mevcut risk değerlendirmesinin yeniden ele alınmasını gerektirebilir.
Kazaya neden olan tehlikeler ve mevcut kontrol tedbirlerinin yeterliliği incelenmelidir.
Amaç yalnızca meydana gelen kazayı kayıt altına almak değil, benzer kazaların tekrarını önlemektir.
Çalışanların Bilgilendirilmesi ve Görüşlerinin Alınması
İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının başarılı olabilmesi için çalışanların sürece katılması önemlidir.
6331 sayılı Kanun'un 16 ve 18. maddeleri, çalışanların bilgilendirilmesi ve görüşlerinin alınmasına ilişkin hükümler içermektedir.
İşveren;
- İşyerindeki sağlık ve güvenlik riskleri,
- Koruyucu ve önleyici tedbirler,
- Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları,
- Acil durumlarda yapılması gerekenler,
- Görevlendirilen destek elemanları
hakkında gerekli bilgilendirmeyi sağlamalıdır.
Ayrıca mevzuatın öngördüğü konularda çalışanların veya çalışan temsilcilerinin görüşleri alınmalı ve katılımları sağlanmalıdır.
Çalışanların tehlikeli durumları bildirebildiği, öneriler sunabildiği ve güvenlik konularında görüşlerini ifade edebildiği bir çalışma ortamı oluşturulması, önleyici iş sağlığı ve güvenliği kültürünü güçlendirir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Oluşturulması
6331 sayılı Kanun'un 22. maddesi uyarınca belirli işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması zorunludur.
Genel olarak, elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması gerekir.
Alt işveren-asıl işveren ilişkilerinde kurul yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İSG kurulunun görevleri
Kurulun görevleri arasında;
- İşyerindeki sağlık ve güvenlik çalışmalarını değerlendirmek,
- Alınması gereken tedbirleri görüşmek,
- İş kazaları ve meslek hastalıklarına ilişkin değerlendirmeler yapmak,
- Eğitim ve önleyici faaliyetleri ele almak,
- İşyerindeki sağlık ve güvenlik sorunlarına yönelik kararlar almak
bulunmaktadır.
Kurul toplantıları ve kararları ilgili yönetmelik hükümlerine uygun şekilde yürütülmelidir.
İşveren, mevzuata uygun kurul kararlarının uygulanmasını sağlamakla yükümlüdür.
Alt İşveren ve Birden Fazla İşverenin Bulunduğu İşyerleri
Bazı işyerlerinde birden fazla işveren aynı çalışma alanında faaliyet gösterebilir.
Örneğin bir üretim tesisinde;
- Ana üretim personeli,
- Temizlik personeli,
- Güvenlik görevlileri,
- Bakım-onarım ekipleri,
- Taşeron çalışanları
aynı çalışma ortamında bulunabilir.
Bu durumda iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının koordinasyonu önem taşımaktadır.
6331 sayılı Kanun'un 23. maddesi, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği bakımından iş birliği ve koordinasyonuna ilişkin hükümler içermektedir.
İşverenler, yürüttükleri faaliyetleri dikkate alarak mesleki risklerin önlenmesi ve bunlardan korunulması çalışmalarını koordinasyon içinde yürütmelidir.
Özellikle ortak kullanım alanları, araç trafiği, yangın güvenliği ve acil durum organizasyonu gibi konularda gerekli koordinasyon sağlanmalıdır.
OSGB'den Hizmet Alınması İşverenin Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı?
Bu konu işverenler açısından özellikle önem taşımaktadır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Dolayısıyla bir işverenin OSGB ile sözleşme imzalaması, iş sağlığı ve güvenliği konusunda bütün sorumluluğun OSGB'ye geçtiği anlamına gelmez.
OSGB'nin rolü nedir?
Yetkili OSGB'ler, sözleşme kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin mevzuata uygun şekilde yürütülmesini sağlamak üzere profesyonel destek sunar.
Bu kapsamda iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi, saha gözetimi, sağlık gözetimi ve ilgili diğer profesyonel hizmetler yürütülebilir.
İşverenin rolü nedir?
İşveren;
- İşyerindeki risklerin kontrol altına alınmasını,
- Gerekli tedbirlerin uygulanmasını,
- Çalışanların güvenli çalışma koşullarına sahip olmasını,
- Gerekli kaynakların sağlanmasını,
- Profesyonellerin çalışmalarına uygun ortam oluşturulmasını,
- Tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesini
sağlamakla yükümlüdür.
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Maliyeti Çalışana Yansıtılabilir mi?
Hayır.
6331 sayılı Kanun'un 4. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.
Bu nedenle işverenin sağlamakla yükümlü olduğu iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin maliyetinin çalışanlardan tahsil edilmesi mümkün değildir.
Bu kapsamda mevzuat gereği sağlanması gereken;
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri,
- Sağlık gözetimi,
- Kişisel koruyucu donanımlar,
- Gerekli koruyucu tedbirler
için çalışanlardan ücret talep edilmemelidir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri Yerine Getirilmezse Ne Olur?
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi, işveren açısından çeşitli hukuki sonuçlar doğurabilir.
Bu sonuçlar arasında;
İdari yaptırımlar: 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi kapsamında ilgili yükümlülüğün ihlaline göre idari para cezaları uygulanabilir.
İşin durdurulması: Kanunda belirtilen koşulların oluşması hâlinde işyerinde işin bir bölümünün veya tamamının durdurulması söz konusu olabilir.
Hukuki sorumluluk: İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda ortaya çıkan zararlar nedeniyle tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir.
Cezai sorumluluk: Meydana gelen olayın niteliğine ve kusur durumuna göre Türk Ceza Kanunu kapsamında değerlendirme yapılabilir.
SGK rücu talepleri: İlgili mevzuatta öngörülen koşulların oluşması hâlinde Sosyal Güvenlik Kurumunun işverene rücu etmesi söz konusu olabilir.
İdari para cezalarının tutarları, ihlal edilen hükme, işyerinin özelliklerine ve ilgili yıl için geçerli düzenlemelere göre değişebilir.
Bu nedenle ceza değerlendirmelerinde güncel mevzuat ve resmî ceza tabloları esas alınmalıdır.
İşverenler İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Kontrol Listesi
İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını değerlendirebilmesi için aşağıdaki konuların düzenli olarak kontrol edilmesi önerilir.
| Kontrol konusu | Kontrol edilmesi gereken husus |
|---|---|
| İSG profesyonelleri | Gerekli görevlendirmeler ve İSG-KATİP onayları tamamlandı mı? |
| Risk değerlendirmesi | Güncel mi, işyerinin gerçek risklerini kapsıyor mu? |
| Acil durum planı | Güncel mi, çalışanlar bilgilendirildi mi? |
| Tahliye krokileri | İşyerinin mevcut yerleşimine uygun mu? |
| İSG eğitimleri | Gerekli eğitimler verildi ve belgelendirildi mi? |
| Sağlık gözetimi | Çalışanların gerekli muayeneleri gerçekleştirildi mi? |
| İş ekipmanları | Bakım ve zorunlu periyodik kontroller yapıldı mı? |
| KKD | Uygun donanımlar sağlandı mı, kullanımları takip ediliyor mu? |
| İSG kurulu | Zorunluluk varsa kurul oluşturuldu mu? |
| Çalışan temsilcisi | Mevzuata uygun şekilde belirlendi mi? |
| Destek elemanları | Gerekli görevlendirmeler ve eğitimler tamamlandı mı? |
| İş kazası kayıtları | Bildirim ve inceleme süreçleri yürütülüyor mu? |
| Uygunsuzluklar | Tespit edilen eksikliklerin giderilmesi takip ediliyor mu? |
Alt işveren koordinasyonu Ortak çalışma alanlarında gerekli koordinasyon sağlanıyor mu?
Bu liste genel bir kontrol aracıdır. İşyerinin faaliyetleri ve özel mevzuat yükümlülükleri doğrultusunda ilave kontroller gerekebilir.
Sonuç: İş Sağlığı ve Güvenliği bir Belge Değil, Sürekli Yönetilmesi Gereken bir Süreçtir
İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının temel amacı yalnızca yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi değildir.
Asıl amaç, çalışanların güvenli ve sağlıklı bir ortamda çalışmalarını sağlamak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek ve sürdürülebilir bir güvenlik kültürü oluşturmaktır.
Bu nedenle işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarını yalnızca belge hazırlama veya profesyonel görevlendirme işlemi olarak değerlendirmemesi gerekir.
Etkili bir iş sağlığı ve güvenliği yönetimi; risklerin belirlenmesi, önleyici tedbirlerin uygulanması, çalışanların bilgilendirilmesi ve süreçlerin düzenli olarak izlenmesiyle mümkündür.
Ay Yıldız Grup olarak işyerlerinin faaliyet alanlarını, çalışan sayılarını ve risk profillerini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin planlanmasına ve yürütülmesine yönelik profesyonel hizmetler sunuyoruz.
İşletmenizin iş sağlığı ve güvenliği ihtiyaçları hakkında bilgi almak ve hizmet teklifi talep etmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Evet. İş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi, işverenin yükümlülüklerinden yalnızca biridir.
Risk değerlendirmesi, eğitimler, sağlık gözetimi, acil durum hazırlıkları ve gerekli diğer çalışmaların da mevzuata uygun şekilde yürütülmesi gerekir.
Hayır. Ticari hizmet sözleşmesi ile resmî profesyonel görevlendirme süreçleri birbirinden farklıdır.
İlgili görevlendirmelerin İSG-KATİP üzerinden tamamlanıp tamamlanmadığı kontrol edilmelidir.
Evet. Risk değerlendirmesinin amacı, kazalar meydana gelmeden önce tehlikeleri belirlemek ve gerekli önlemleri almaktır.
İş kazası yaşanmamış olması, işyerinde risk bulunmadığı anlamına gelmez.
Çalışanların da iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyma yükümlülükleri bulunmaktadır.
Ancak işveren, uygun donanımların sağlanması, çalışanların bilgilendirilmesi ve gerekli denetimlerin yapılması konusundaki sorumluluklarını yerine getirmelidir.
İşveren, mevzuatın gerektirdiği sağlık ve güvenlik tedbirlerini almakla yükümlüdür.
İş güvenliği uzmanının tespit ve önerileri bu kapsamda değerlendirilmeli; gerekli önlemler uygulanmalıdır.
Hayır. İlgili koşullara göre idari yaptırımların yanında hukuki ve cezai sorumluluklar da gündeme gelebilir.
Dayanak Mevzuat
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar
İSG-KATİP
İSG-KATİP Sözleşme Onayı Neden Önemlidir?
İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirmelerinde İşverenlerin Bilmesi Gerekenler
İSG Denetimleri
İş Müfettişi Denetimine Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
İşverenler İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Denetimlerine Hazırlık, Evrak Kontrolü, Saha İncelemesi ve Yasal Yükümlülükler Rehberi
İSG Denetimleri
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmeti Alınmazsa Ne Olur?
İSG Hizmeti Almayan İşverenlerin Yasal Sorumlulukları ve Olası Yaptırımlar

