İş Müfettişi Denetimine Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

İş sağlığı ve güvenliği denetimleri, işyerlerinde çalışanların sağlık ve güvenliğini korumaya yönelik yasal yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesini sağlayan önemli denetim faaliyetleridir.

Türkiye'de işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği yönünden denetlenmesi, ilgili mevzuat kapsamında yetkili kamu görevlileri tarafından gerçekleştirilir.

Bu denetimlerde işyerinin faaliyetleri, çalışan sayısı, tehlike sınıfı, yürütülen işlerin niteliği ve çalışma koşulları dikkate alınarak farklı konular incelenebilir.

Ancak işverenlerin sıklıkla yaptığı hatalardan biri, denetime hazırlığı yalnızca iş güvenliği dosyalarının düzenlenmesi veya eksik belgelerin tamamlanması olarak değerlendirmesidir.

Oysa iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde yalnızca belgelerin bulunması değil, belgelerde belirtilen tedbirlerin işyerinde fiilen uygulanıp uygulanmadığı da önem taşır.

Örneğin risk değerlendirmesinde makine koruyucularının kullanılması gerektiği belirtilmiş olmasına rağmen üretim sahasında koruyucusuz makinelerin çalıştırılması, önemli bir uygunsuzluk oluşturabilir.

Benzer şekilde çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmiş olması, çalışanların güvenli olmayan çalışma yöntemleriyle faaliyet göstermesini tek başına kabul edilebilir hâle getirmez.

İş müfettişi denetimine hazırlık, belgeler ile işyerindeki gerçek uygulamaların birbiriyle uyumlu hâle getirilmesi sürecidir.

Bu rehberde iş müfettişi denetimlerinde dikkat edilmesi gereken başlıca konuları, işverenlerin sorumluluklarını, denetim öncesinde yapılabilecek kontrolleri ve uygunsuzlukların nasıl yönetilmesi gerektiğini ayrıntılı şekilde açıklıyoruz.

İş Müfettişi Denetimi Nedir?

İş müfettişi denetimi, çalışma hayatına ilişkin mevzuat hükümlerinin uygulanıp uygulanmadığının yetkili iş müfettişleri tarafından incelenmesidir.

İş müfettişleri, görev ve yetkileri çerçevesinde işyerlerinde inceleme, araştırma ve denetim faaliyetleri yürütür.

Denetimlerin kapsamı, incelemenin konusuna ve ilgili mevzuat hükümlerine göre değişebilir.

İş sağlığı ve güvenliği yönünden gerçekleştirilen denetimlerde temel amaç, çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyen koşulların ve mevzuata uyum durumunun değerlendirilmesidir.

İş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde hangi konular incelenebilir?

Denetimin kapsamına göre;

• İş güvenliği uzmanı görevlendirmeleri,
• İşyeri hekimi görevlendirmeleri,
• Risk değerlendirmesi,
• Acil durum planları,
• Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri,
• Sağlık gözetimi,
• İş ekipmanlarının güvenliği,
• Periyodik kontrol kayıtları,
• Çalışma ortamı koşulları,
• Kimyasal maddelerle çalışma,
• Yangın güvenliği,
• Kişisel koruyucu donanımlar,
• İş kazası kayıtları,
• Çalışan temsilcisi görevlendirmeleri,
• İş sağlığı ve güvenliği kurulu çalışmaları,
• İşyerindeki fiilî çalışma koşulları

değerlendirilebilir.

Bu başlıkların tamamı her denetimde aynı kapsamda incelenmeyebilir.

Denetimin amacı, işyerinin faaliyetleri ve tespit edilen riskler, incelemenin kapsamını etkileyebilir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Denetimlerinin Yasal Dayanağı Nedir?

Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin temel hukuki dayanağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur.

Kanun, işverenlerin çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak amacıyla yerine getirmesi gereken temel yükümlülükleri düzenlemektedir.

6331 sayılı Kanun'un 4. maddesi

İşverenin genel yükümlülüğünü düzenler.

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.

Bu kapsamda gerekli organizasyonun kurulması, önleyici tedbirlerin alınması, eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi gerekir.

6331 sayılı Kanun'un 6. maddesi

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin yükümlülükleri düzenler.

İşveren, ilgili koşullara göre iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli diğer personelin görevlendirilmesini sağlamalıdır.

6331 sayılı Kanun'un 10. maddesi

Risk değerlendirmesi yükümlülüğünü düzenler.

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.

6331 sayılı Kanun'un 11 ve 12. maddeleri

Acil durum hazırlıkları, yangınla mücadele, ilk yardım ve tahliyeye ilişkin yükümlülükleri düzenler.

6331 sayılı Kanun'un 15. maddesi

Çalışanların sağlık gözetimine ilişkin hükümleri içerir.

6331 sayılı Kanun'un 17. maddesi

Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin yükümlülükleri düzenler.

6331 sayılı Kanun'un 24. maddesi

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili teftiş, inceleme ve araştırma faaliyetlerine ilişkin hükümleri düzenler.

6331 sayılı Kanun'un 25. maddesi

Belirli koşullarda işin durdurulmasına ilişkin hükümleri içerir.

6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi

Kanunda belirtilen yükümlülüklere aykırılıklar bakımından idari para cezalarını düzenler.

İşyerinin faaliyet alanına göre ilgili yönetmelikler ve özel mevzuat hükümleri de denetim kapsamında değerlendirilebilir.

İş Müfettişi Denetimleri Önceden Haber Verilerek mi Yapılır?

İş müfettişleri tarafından gerçekleştirilen denetimler, denetimin niteliğine ve ilgili mevzuat hükümlerine göre farklı şekillerde yürütülebilir.

Bazı incelemeler önceden bildirim yapılmaksızın gerçekleştirilebilir.

Bu nedenle işverenlerin yalnızca denetim bildirimi aldıktan sonra hazırlık yapması doğru bir yaklaşım değildir.

Denetim bildirimi geldiğinde ne yapılmalıdır?

Denetim öncesinde bildirim yapılmışsa;

1. Denetimin kapsamı incelenmelidir.
2. İlgili işyeri yöneticileri bilgilendirilmelidir.
3. İSG profesyonelleriyle koordinasyon sağlanmalıdır.
4. İlgili belgelerin erişilebilirliği kontrol edilmelidir.
5. İşyerindeki mevcut uygunsuzluklar gözden geçirilmelidir.
6. Gerekli düzeltici faaliyetler gecikmeden başlatılmalıdır.

Ancak bu çalışmalar, yalnızca denetim günü için geçici düzenlemeler yapılması şeklinde yürütülmemelidir.

Habersiz denetime hazırlık nasıl sağlanır?

En etkili yöntem, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının düzenli ve sürekli şekilde yürütülmesidir.

Belgelerin güncel tutulması, saha kontrollerinin gerçekleştirilmesi ve uygunsuzlukların zamanında giderilmesi, denetim hazırlığını günlük işleyişin parçası hâline getirir.

Denetim Öncesinde İSG-KATİP Görevlendirmeleri Kontrol Edilmelidir

İş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde kontrol edilebilecek önemli konulardan biri, işyerindeki İSG profesyonellerinin resmî görevlendirme durumudur.

İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekli hâllerde diğer sağlık personelinin görevlendirmeleri ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.

Hangi bilgiler kontrol edilmelidir?

• İşyerinin SGK sicil numarası,
• İş güvenliği uzmanının görevlendirme durumu,
• İşyeri hekiminin görevlendirme durumu,
• Gerekli hâllerde diğer sağlık personeli görevlendirmesi,
• Profesyonellerin belge ve yetki koşulları,
• Görevlendirme süreleri,
• Sözleşmelerin onay durumları.

OSGB ile ticari sözleşme imzalanması yeterli midir?

Hayır.

İşveren ile OSGB arasında imzalanan ticari hizmet sözleşmesi ile İSG-KATİP üzerinden gerçekleştirilen resmî profesyonel görevlendirmeleri birbirinden farklı işlemlerdir.

Bu nedenle ticari sözleşmenin bulunması, gerekli İSG-KATİP işlemlerinin tamamlandığını tek başına göstermez.

Birden fazla SGK sicili bulunan işletmeler

Birden fazla şubesi veya SGK sicili bulunan işletmelerde her işyerinin görevlendirme durumu ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Bir işyerine ait görevlendirmenin diğer bütün sicilleri otomatik olarak kapsadığı varsayılmamalıdır.

Risk Değerlendirmesi Denetim Öncesinde Nasıl Kontrol Edilmelidir?

Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin kontrol altına alınması amacıyla hazırlanan temel iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarından biridir.

6331 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında işveren, risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.

Denetim öncesinde hangi hususlar değerlendirilmelidir?

Risk değerlendirmesinin bulunması: İşyerinin faaliyetlerini kapsayan risk değerlendirmesi hazırlanmış olmalıdır.

Güncellik: İşyerinin tehlike sınıfına göre yenileme süresi ve erken yenileme gerektiren değişiklikler kontrol edilmelidir.

İşyerine özgülük: Dokümanda belirtilen faaliyetler ve tehlikeler, işyerinin gerçek koşullarını yansıtmalıdır.

Ekip çalışması: Risk değerlendirmesi ekibinin ilgili yönetmelik hükümlerine uygun oluşturulup oluşturulmadığı kontrol edilmelidir.

Kontrol tedbirleri: Belirlenen önlemlerin uygulanma durumu incelenmelidir.

Uygunsuzluk takibi: Risk değerlendirmesinde belirtilen eksikliklerin giderilmesi için gerekli çalışmalar yürütülmelidir.

Risk değerlendirmesinin geçerlilik süreleri

Genel yenileme süreleri;

olarak düzenlenmiştir.

Ancak işyerinde yeni risklerin ortaya çıkması veya ilgili yönetmelikte belirtilen değişikliklerin meydana gelmesi hâlinde bu süreler beklenmeden risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesi gerekebilir.

Acil Durum Planları ve Tahliye Düzenlemeleri Kontrol Edilmelidir

İşyerlerinde acil durum planlaması, çalışanların ve diğer kişilerin acil durumlarda korunması açısından önemlidir.

Denetim öncesinde acil durum planlarının işyerinin mevcut koşullarına uygunluğu değerlendirilmelidir.

Kontrol edilmesi gereken başlıca konular

• Acil durum planının bulunması,
• Muhtemel acil durumların belirlenmesi,
• Acil durum destek elemanlarının görevlendirilmesi,
• Görevli kişilerin eğitimleri,
• Tahliye yöntemlerinin belirlenmesi,
• Acil çıkışların uygunluğu,
• Tahliye krokilerinin güncelliği,
• Toplanma alanlarının belirlenmesi,
• Acil durum haberleşme organizasyonu,
• Tatbikatların gerçekleştirilmesi.

Acil durum tatbikatları

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında genel olarak yılda en az bir defa tatbikat gerçekleştirilmesi gerekir.

Tatbikatların sonuçları değerlendirilmeli ve tespit edilen eksiklikler kayıt altına alınmalıdır.

Tahliye yolları

Acil çıkış kapılarının ve tahliye güzergâhlarının kullanılabilir durumda olması gerekir.

Kaçış yollarında malzeme depolanması, kapıların kullanılamaz durumda bulunması veya çıkışların engellenmesi ciddi riskler oluşturabilir.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri İncelenmelidir

Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, işverenin temel yükümlülükleri arasında yer almaktadır.

6331 sayılı Kanun'un 17. maddesi kapsamında çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin sağlanması gerekir.

Eğitim kayıtlarında nelere dikkat edilmelidir?

• Çalışanların gerekli eğitimleri alıp almadığı,
• Eğitimlerin çalışanların görevleriyle ilişkili olması,
• Eğitim sürelerinin mevzuata uygunluğu,
• Eğitimlerin uygun kişiler tarafından verilmesi,
• Katılım kayıtlarının bulunması,
• Eğitimlerin gerektiğinde yenilenmesi,
• İşe yeni başlayan çalışanların eğitim süreçleri,
• Görev değişikliği veya yeni riskler nedeniyle gereken ilave eğitimler.

Eğitim belgesi bulunması yeterli midir?

Eğitim belgeleri, eğitimlerin kayıt altına alınması açısından önemlidir.

Ancak çalışanların yaptıkları işin risklerini bilmesi ve güvenli çalışma yöntemlerini uygulaması da gereklidir.

Örneğin yüksekte çalışma riski bulunan bir işyerinde çalışanların yalnızca genel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almış olması, yüksekte çalışma faaliyetlerine ilişkin bütün özel eğitim ve güvenlik gerekliliklerinin karşılandığı anlamına gelmez.

Eğitim kayıtlarında sık karşılaşılan eksiklikler

• Yeni işe başlayan çalışanların eğitimlerinin planlanmaması,
• Eğitimlerin işyerinin faaliyetleriyle ilişkilendirilmemesi,
• Katılım kayıtlarının eksik olması,
• Eğitimlerin uygun yetkinlikteki kişiler tarafından verilmemesi,
• Eğitim yenileme ihtiyaçlarının takip edilmemesi.

Eğitim süreçleri, işyerindeki gerçek risklerle ilişkilendirilmelidir.

Sağlık Gözetimi Kayıtları Nasıl Kontrol Edilmelidir?

6331 sayılı Kanun'un 15. maddesi, çalışanların sağlık gözetimine ilişkin temel yükümlülükleri düzenlemektedir.

İşveren, çalışanların işyerinde maruz kalabilecekleri sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlamalıdır.

Sağlık gözetimi hangi durumlarda önemlidir?

• İşe girişte,
• İş değişikliğinde,
• İş kazası veya sağlık nedeniyle işten uzaklaşma sonrasında mevzuatta belirtilen hâllerde,
• İşin devamı süresince belirlenen aralıklarla.

Sağlık muayenelerinin kapsamı ve sıklığı, işyerinin tehlike sınıfı, çalışanın yaptığı iş, maruziyetler ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda değerlendirilmelidir.

İşe giriş sağlık raporu

Çalışanların yapacakları işe sağlık yönünden uygunluğunun değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta bulunan işyerlerinde, ilgili mevzuatın aradığı işe uygunluk değerlendirmeleri tamamlanmadan çalışanların işe başlatılmaması önemlidir.

Periyodik sağlık muayeneleri

Çalışanların periyodik sağlık muayeneleri, işin niteliği ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda planlanmalıdır.

Sağlık bilgilerinin gizliliği

Çalışanlara ait sağlık verileri özel nitelikli kişisel verilerdir.

Bu nedenle sağlık gözetimine ilişkin kayıtların saklanması ve erişimi sırasında kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülükler dikkate alınmalıdır.

Denetim sırasında gerekli kayıtlar, yalnızca hukuken yetkili kişilerin erişimine uygun şekilde sunulmalıdır.

İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolleri Denetimde Neden Önemlidir?

İşyerlerinde kullanılan makinelerin ve iş ekipmanlarının güvenli olması, iş kazalarının önlenmesi açısından önemlidir.

İş ekipmanlarının kullanımına ilişkin temel düzenlemeler, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nde yer almaktadır.

Bu yönetmelik kapsamında belirli ekipmanlar için periyodik kontrol yükümlülükleri bulunmaktadır.

Hangi ekipmanlar periyodik kontrol kapsamında olabilir?

İşyerinin faaliyetlerine ve ekipmanın özelliklerine göre;

• Kaldırma ve iletme ekipmanları,
• Forkliftler,
• Vinçler,
• Caraskallar,
• Basınçlı kaplar,
• Kompresör hava tankları,
• Buhar kazanları,
• Belirli tesisat ve sistemler

periyodik kontrol yükümlülükleri kapsamında değerlendirilebilir.

Bu liste örnek niteliğindedir.

Hangi ekipmanın hangi kontrol şartlarına tabi olduğu, ilgili yönetmelik ve ekleri esas alınarak belirlenmelidir.

Periyodik kontrol raporlarında nelere dikkat edilmelidir?

• Kontrolün ilgili mevzuata uygun gerçekleştirilmesi,
• Kontrolü yapan kişinin yetki koşullarını taşıması,
• Kontrol tarihinin uygun olması,
• Ekipmanın doğru şekilde tanımlanması,
• Raporda belirtilen uygunsuzlukların değerlendirilmesi,
• Gerekli düzeltici faaliyetlerin gerçekleştirilmesi.

Periyodik kontrol raporunda uygunsuzluk bulunursa ne yapılmalıdır?

Raporda belirtilen eksiklikler değerlendirilmelidir.

Ekipmanın güvenli kullanımını engelleyen durumlarda gerekli tedbirler alınmadan ekipmanın kullanılmasına devam edilmemelidir.

Periyodik kontrol raporunun bulunması, raporda belirtilen uygunsuzlukların giderildiği anlamına gelmez.

Elektrik Tesisatı ve Elektrik Güvenliği Kontrol Edilmelidir

Elektrik kaynaklı tehlikeler, farklı faaliyet alanlarındaki işyerlerinde ciddi yaralanmalara ve yangınlara neden olabilir.

Bu nedenle denetim öncesinde elektrik güvenliğine ilişkin teknik ve organizasyonel tedbirler değerlendirilmelidir.

Elektrik güvenliğinde kontrol edilebilecek konular

• Elektrik panolarının güvenliği,
• Yetkisiz kişilerin tehlikeli bölümlere erişiminin önlenmesi,
• Elektrik tesisatının uygunluğu,
• Topraklama sistemleri,
• Koruma cihazları,
• Kablo ve bağlantıların durumu,
• Geçici elektrik tesisatları,
• Bakım ve onarım çalışmalarında güvenli çalışma yöntemleri,
• İlgili mevzuat kapsamında gerekli kontrol ve ölçümler.

Elektrik panoları

Elektrik panolarının uygun şekilde korunması, tehlikeli bölümlere erişimin önlenmesi ve gerekli uyarıların bulunması önemlidir.

Panoların önünde erişimi engelleyen malzemeler bulundurulmamalıdır.

Elektrik bakım çalışmaları

Elektrik bakım ve onarım faaliyetleri, gerekli yetkinliğe sahip kişiler tarafından güvenli çalışma yöntemleriyle yürütülmelidir.

Enerjinin kesilmesi, yeniden enerjilendirmenin önlenmesi ve uygun doğrulama işlemleri gibi tedbirler yapılan işin niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Yangın Güvenliği Denetimlerinde Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yangın güvenliği, işyerlerinde önemli denetim konularından biridir.

Yangın güvenliğine ilişkin teknik gereklilikler, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve ilgili diğer düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kontrol edilmesi gereken başlıca konular

• Yangın söndürme cihazları,
• Yangın dolapları,
• Yangın algılama ve alarm sistemleri,
• Acil çıkış kapıları,
• Kaçış yolları,
• Acil aydınlatma sistemleri,
• Yanıcı maddelerin depolanması,
• Yangın güvenliği organizasyonu,
• Çalışanların yangınla mücadele konusundaki bilgilendirilmesi.

Yangın söndürme cihazları

Yangın söndürme cihazlarının uygun yerlerde bulundurulması, erişilebilir olması ve gerekli bakım ve kontrollerinin gerçekleştirilmesi gerekir.

Yanıcı maddelerin depolanması

Yanıcı ve parlayıcı maddelerin depolanmasında ilgili mevzuat hükümleri, maddelerin özellikleri ve güvenlik bilgi formları dikkate alınmalıdır.

Acil çıkışların engellenmesi

Acil çıkışların kilitlenmesi veya kaçış güzergâhlarının malzemelerle kapatılması, acil durumda tahliyeyi engelleyebilir.

Bu nedenle yangın güvenliği yalnızca söndürme ekipmanlarının kontrolünden ibaret değildir.

Kişisel Koruyucu Donanımların Uygunluğu Değerlendirilmelidir

Kişisel koruyucu donanımlar, çalışanların belirli risklerden korunması amacıyla kullanılan ekipmanlardır.

Ancak kişisel koruyucu donanım kullanımı, işyerindeki bütün riskleri ortadan kaldırmaz.

6331 sayılı Kanun'un 5. maddesinde yer alan risklerden korunma ilkeleri doğrultusunda toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerinden öncelik verilmesi esastır.

Denetim öncesinde hangi hususlar kontrol edilmelidir?

• Çalışanların maruz kaldığı risklerin belirlenmesi,
• Risklere uygun KKD seçimi,
• Gerekli donanımların çalışanlara sağlanması,
• Kullanım konusunda bilgilendirme yapılması,
• Donanımların uygun durumda bulunması,
• Gerektiğinde değiştirilmesi,
• Kullanımın fiilen takip edilmesi.

KKD zimmet formu yeterli midir?

Hayır.

KKD teslim kayıtları, donanımın çalışana sağlandığını göstermek açısından önemlidir.

Ancak uygun donanımın seçilmesi, doğru kullanılması ve gerekli diğer koruyucu tedbirlerin uygulanması da gerekir.

Örneğin yüksek gürültü bulunan bir çalışma ortamında yalnızca kulak koruyucu dağıtılması, gürültünün kaynağında azaltılmasına yönelik yükümlülüklerin değerlendirilmesini gereksiz hâle getirmez.

Makine Güvenliği Denetimlerinde Hangi Hususlar İncelenir?

Makine güvenliği, özellikle üretim ve imalat işletmelerinde önemli iş sağlığı ve güvenliği konularından biridir.

Hareketli parçalar, kesici yüzeyler, sıkışma noktaları ve kontrolsüz enerji kaynakları ciddi yaralanmalara neden olabilir.

Makine güvenliği açısından değerlendirilmesi gerekenler

• Makine koruyucuları,
• Acil durdurma sistemleri,
• Güvenli başlatma ve durdurma düzenekleri,
• Hareketli parçalara erişimin önlenmesi,
• Bakım ve onarım güvenliği,
• Yetkisiz kullanımın önlenmesi,
• Çalışma talimatları,
• Çalışanların gerekli eğitimleri.

Koruyucusu bulunmayan makineler

Bir makinenin hareketli parçalarına çalışanların erişebilmesi, ciddi sıkışma ve uzuv kaybı riskleri oluşturabilir.

Bu nedenle uygun koruyucu sistemlerin bulunması ve çalışır durumda olması önemlidir.

Bakım sırasında enerji kontrolü

Bakım ve onarım faaliyetlerinde makinenin beklenmedik şekilde çalışmasının önlenmesi gerekir.

Elektrik, hidrolik, pnömatik ve diğer enerji kaynakları yapılan işin niteliğine göre kontrol altına alınmalıdır.

Çalışma Ortamı Ölçümleri ve Maruziyetler Değerlendirilmelidir

İşyerindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenler çalışanların sağlığını etkileyebilir.

Bu nedenle işyerinin faaliyetleri ve risk değerlendirmesi sonuçları doğrultusunda gerekli çalışma ortamı ölçümleri ve maruziyet değerlendirmeleri yapılmalıdır.

Hangi ölçümler gündeme gelebilir?

• Gürültü,
• Toz,
• Titreşim,
• Kimyasal maruziyet,
• Aydınlatma,
• Termal konfor,
• Diğer ilgili çalışma ortamı etkenleri.

Her ölçümün bütün işyerlerinde aynı şekilde zorunlu olduğu varsayılmamalıdır.

Ölçüm ihtiyacı, işyerinin faaliyetleri, maruziyetler ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirlenmelidir.

Ölçüm sonuçları ne için kullanılır?

Ölçüm sonuçları, çalışanların maruz kaldığı etkenlerin değerlendirilmesine ve gerekli kontrol tedbirlerinin belirlenmesine yardımcı olur.

Sınır değerlerin aşılması

İlgili mevzuatta belirlenen sınır değerlerin aşılması veya risklerin yeterince kontrol altına alınamaması hâlinde gerekli tedbirler değerlendirilmelidir.

Yalnızca ölçüm raporunun hazırlanmış olması yeterli değildir.

İş Kazası Kayıtları ve Bildirimleri Kontrol Edilmelidir

İşyerlerinde meydana gelen iş kazalarının kayıt altına alınması ve ilgili mevzuat kapsamında gerekli bildirimlerin yapılması gerekir.

6331 sayılı Kanun'un 14. maddesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimine ilişkin hükümleri düzenlemektedir.

İş kazası sonrasında hangi çalışmalar önemlidir?

• Olayın kayıt altına alınması,
• Gerekli resmî bildirimlerin yapılması,
• Olayın nedenlerinin araştırılması,
• Mevcut risklerin yeniden değerlendirilmesi,
• Gerekli önleyici tedbirlerin belirlenmesi,
• Çalışanların gerektiğinde yeniden bilgilendirilmesi.

SGK bildirimi

İş kazalarının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesine ilişkin süreler ve usuller, ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmelidir.

4/1-a kapsamındaki sigortalılar bakımından işverenin SGK'ya iş kazası bildirimini kural olarak kazadan sonraki üç iş günü içinde yapması gerekir.

Bildirim süresinin hesabında olayın koşulları ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.

Ramak kala olayları

Ramak kala olayları, yaralanma meydana gelmeden önce mevcut tehlikelerin belirlenmesine yardımcı olabilir.

Bu olayların kayıt altına alınması ve değerlendirilmesi, işyerindeki önleyici çalışmalar açısından önemlidir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ve Çalışan Temsilcisi Kayıtları

İşyerinin çalışan sayısı ve yürütülen işlerin süresi gibi koşullara göre iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması gerekebilir.

6331 sayılı Kanun'un 22. maddesi ve ilgili yönetmelik hükümleri bu konuda temel düzenlemeleri içermektedir.

İSG kurulu hangi işyerlerinde zorunludur?

Genel olarak elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması gerekir.

Alt işveren ilişkileri ve işyerinin özel koşulları bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken hükümler bulunabilir.

Kurul çalışmalarında hangi kayıtlar önemlidir?

• Kurulun oluşturulmasına ilişkin kayıtlar,
• Üye görevlendirmeleri,
• Toplantı kayıtları,
• Alınan kararlar,
• Kararların uygulanma durumu,
• Gerekli eğitimler.

Çalışan temsilcisi

6331 sayılı Kanun'un 20. maddesi kapsamında çalışan temsilcilerinin belirlenmesine ilişkin yükümlülükler bulunmaktadır.

Çalışan temsilcilerinin sayısı ve belirlenme usulü, çalışan sayısı ve ilgili mevzuat hükümlerine göre değerlendirilmelidir.

Çalışan temsilcilerinin iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarına katılımının sağlanması önemlidir.

Tespit ve Öneri Defteri Denetimlerde Neden Önemlidir?

İşyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından gerçekleştirilen tespit ve önerilerin kayıt altına alınması, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının takibi açısından önemlidir.

İlgili mevzuat kapsamında onaylı defter uygulaması bulunmaktadır.

Onaylı defterde hangi konular yer alabilir?

• İşyerinde tespit edilen uygunsuzluklar,
• Çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyen riskler,
• Alınması önerilen tedbirler,
• Gerekli düzeltici faaliyetler,
• İşverenin değerlendirmesine sunulan öneriler.

Deftere yazılan önerilerin uygulanması

İşveren, kendisine bildirilen riskleri ve önerilen tedbirleri değerlendirmeli, mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmelidir.

Özellikle ciddi ve yakın tehlike oluşturan durumlarda gerekli tedbirlerin gecikmeden alınması önemlidir.

Defterin bulunması yeterli midir?

Hayır.

Defterde belirtilen uygunsuzlukların giderilmesi ve gerekli tedbirlerin uygulanması gerekir.

Örneğin iş güvenliği uzmanının koruyucusu bulunmayan bir makineye ilişkin öneride bulunması, makinenin güvenli hâle getirildiği anlamına gelmez.

İş sağlığı ve güvenliği kayıtlarının amacı yalnızca tespit yapmak değil, gerekli önlemlerin alınmasını sağlamaktır.

Sektöre Göre Denetimlerde Öne Çıkabilecek Konular

İş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde incelenen hususlar, işyerinin faaliyet alanına göre farklılık gösterebilir.

İnşaat işyerleri

İnşaat faaliyetlerinde özellikle;

• Yüksekte çalışma,
• İskele güvenliği,
• Kenar koruma sistemleri,
• Kazı çalışmaları,
• Kaldırma ekipmanları,
• Elektrik güvenliği,
• Şantiye içi trafik,
• Alt işveren koordinasyonu

önem taşır.

Yapı işlerinde ayrıca ilgili özel mevzuat kapsamında sağlık ve güvenlik planı gibi yükümlülükler bulunabilir.

Üretim tesisleri

Üretim işletmelerinde;

• Makine koruyucuları,
• Üretim hatları,
• Bakım ve onarım güvenliği,
• Elektrik sistemleri,
• Kimyasal maddeler,
• Gürültü ve toz maruziyeti,
• Forklift ve yaya yolları,
• Yangın güvenliği

değerlendirilebilir.

Akaryakıt istasyonları

Akaryakıt istasyonlarında;

• Yanıcı ve parlayıcı maddeler,
• Patlayıcı ortamlar,
• Yakıt depolama sistemleri,
• Dolum ve boşaltım işlemleri,
• Statik elektrik,
• Yangın güvenliği,
• Acil durum hazırlıkları,
• Araç hareketleri

önemli risk alanlarıdır.

Otel ve konaklama işletmeleri

Otel işletmelerinde;

• Yangın güvenliği,
• Konaklama alanlarının tahliyesi,
• Mutfak faaliyetleri,
• Havuz güvenliği,
• Teknik bakım faaliyetleri,
• Kimyasal temizlik ürünleri,
• Çalışanların ergonomik riskleri

değerlendirilebilir.

Depo ve lojistik işletmeleri

Depo ve lojistik faaliyetlerinde;

• Forklift güvenliği,
• Yaya ve araç yollarının ayrılması,
• Raf sistemleri,
• Yük istifleme,
• Elle taşıma,
• Yükleme ve boşaltma faaliyetleri,
• Yangın güvenliği

önem taşır.

Her işyerinin denetim hazırlığı, kendi faaliyetleri ve riskleri dikkate alınarak planlanmalıdır.

Denetim Günü İşveren Nasıl Hareket Etmelidir?

İş müfettişi denetimi sırasında işverenin veya yetkili temsilcisinin süreci düzenli ve iş birliğine açık şekilde yürütmesi önemlidir.

Denetim başlangıcında

Denetimi gerçekleştiren kişilerin resmî kimlik ve yetki bilgileri uygun şekilde doğrulanabilir.

Denetimin kapsamı hakkında bilgi alınabilir.

İlgili işyeri yetkilileri ve gerektiğinde İSG profesyonelleri bilgilendirilebilir.

Belgelerin sunulması

Denetim kapsamında talep edilen belgeler, ilgili mevzuat çerçevesinde sunulmalıdır.

Belgelerin düzenli ve erişilebilir olması, inceleme sürecinin sağlıklı yürütülmesine katkı sağlar.

Saha incelemesi

Denetim sırasında işyerinin faaliyetleri ve çalışma koşulları yerinde incelenebilir.

İşveren veya yetkili temsilci, işyerinin faaliyetleri hakkında doğru ve açık bilgi vermelidir.

Tespit edilen eksiklikler

Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar dikkatle değerlendirilmelidir.

Gerekli tedbirlerin alınması için ilgili kişiler görevlendirilmelidir.

Denetim sürecinde dikkat edilmesi gerekenler

• Doğru ve eksiksiz bilgi verilmesi,
• İstenen kayıtların mevzuata uygun şekilde sunulması,
• Denetim faaliyetlerinin engellenmemesi,
• Ciddi tehlikelerin gecikmeden kontrol altına alınması,
• Tespit edilen eksikliklerin kayıt altına alınması.

Denetim sırasında bulunmayan bir belgenin sonradan düzenlenerek geçmişte hazırlanmış gibi gösterilmesi doğru değildir.

İş sağlığı ve güvenliği kayıtlarında doğruluk ve izlenebilirlik esastır.

Denetim Sonrasında Tespit Edilen Uygunsuzluklar Nasıl Yönetilmelidir?

Denetim sonrasında tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için sistematik bir çalışma yürütülmelidir.

Uygunsuzluklar sınıflandırılmalıdır

Tespit edilen eksiklikler, oluşturdukları riskler ve ilgili yükümlülükler dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Öncelikler belirlenmelidir

Çalışanların yaşamını ve sağlığını ciddi şekilde tehdit eden durumlar öncelikli olarak ele alınmalıdır.

Sorumlular görevlendirilmelidir

Her düzeltici faaliyet için sorumlu kişi veya birim belirlenmelidir.

Uygulama süreleri oluşturulmalıdır

Tedbirlerin uygulanması için uygun tarihler belirlenmelidir.

Ancak ciddi ve yakın tehlike oluşturan durumlarda güvenlik tedbirleri ertelenmemelidir.

Uygulamalar doğrulanmalıdır

Alınan tedbirlerin gerçekten uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir.

Kayıtlar saklanmalıdır

Gerçekleştirilen düzeltici faaliyetlere ilişkin kayıtlar, ilgili mevzuat ve işyerinin kayıt yönetimi sistemi doğrultusunda muhafaza edilmelidir.

Denetimde Eksiklik Tespit Edilirse Ne Olur?

İş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde mevzuata aykırılıkların tespit edilmesi hâlinde ilgili yasal süreçler işletilebilir.

Bu süreçler, tespit edilen eksikliğin niteliğine göre değişiklik gösterebilir.

İdari para cezaları

6331 sayılı Kanun'un 26. maddesinde çeşitli yükümlülüklere aykırılıklar için idari para cezaları düzenlenmiştir.

Uygulanacak yaptırımın belirlenmesinde;

• İhlal edilen yükümlülük,
• İlgili kanun hükmü,
• İşyerinin özellikleri,
• Yürürlükteki düzenlemeler

dikkate alınır.

İdari para cezalarının tutarları yıllara göre değişebileceğinden, ilgili yılın güncel tutarları esas alınmalıdır.

İşin durdurulması

6331 sayılı Kanun'un 25. maddesinde belirtilen koşulların oluşması hâlinde işyerinde işin bir bölümünün veya tamamının durdurulması söz konusu olabilir.

Özellikle çalışanların yaşamı açısından hayati tehlike oluşturan durumlar, işin durdurulmasına ilişkin değerlendirmelerde önem taşır.

Hukuki sorumluluk

İş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesi hâlinde işyerindeki çalışma koşulları, alınan tedbirler ve ilgili kişilerin yükümlülükleri hukuki incelemelerde değerlendirilebilir.

Ancak her mevzuat eksikliğinin otomatik olarak aynı hukuki sonucu doğurduğu söylenemez.

Sorumluluk, somut olayın özellikleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir.

İşverenler İçin Denetim Öncesi Kontrol Listesi

Aşağıdaki tablo, işyerlerinde denetim hazırlığı amacıyla kullanılabilecek genel bir kontrol listesidir.

Risk değerlendirmesi Güncel ve işyerine özgü mü?

Saha uygunsuzlukları Tespit edilen eksiklikler gideriliyor mu?

Bu kontrol listesi, bütün işyerleri için geçerli olan eksiksiz bir mevzuat denetim listesi olarak değerlendirilmemelidir.

İşyerinin faaliyetleri ve özel yükümlülükleri doğrultusunda ilave kontrol başlıkları oluşturulmalıdır.

İş Müfettişi Denetimlerine Hazırlık Danışmanlığı Nedir?

İş müfettişi denetimlerine hazırlık danışmanlığı, işyerinin mevcut iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının yürürlükteki mevzuat ve çalışma koşulları açısından değerlendirilmesine yönelik bir hizmettir.

Bu çalışmalar kapsamında işyerinin belgeleri, görevlendirmeleri, saha koşulları ve mevcut uygulamaları incelenebilir.

Denetim öncesi danışmanlık kapsamında hangi çalışmalar yapılabilir?

Mevzuat uyum değerlendirmesi: İşyerinin faaliyetlerine göre uygulanması gereken yükümlülükler belirlenir.

Doküman kontrolü: Risk değerlendirmesi, acil durum planları, eğitim kayıtları ve diğer ilgili belgeler incelenir.

İSG-KATİP kontrolü: Profesyonel görevlendirmelerinin durumu değerlendirilir.

Saha incelemesi: İşyerindeki fiziksel ve operasyonel riskler gözden geçirilir.

Uygunsuzluk raporlaması: Tespit edilen eksiklikler kayıt altına alınır.

Düzeltici faaliyet planlaması: Gerekli önlemler için sorumlular ve uygulama öncelikleri belirlenir.

Uygulama takibi: Belirlenen tedbirlerin gerçekleştirilme durumu değerlendirilebilir.

Denetim öncesi danışmanlık resmî denetim yerine geçer mi?

Hayır.

Denetim öncesi danışmanlık, işyerinin mevcut durumunu değerlendirmesine ve eksikliklerini gidermesine yardımcı olmayı amaçlar.

Bu hizmet, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen resmî denetimin yerine geçmez.

Ayrıca herhangi bir idari yaptırım uygulanmayacağı veya resmî denetimin belirli bir sonuçla tamamlanacağı konusunda garanti oluşturmaz.

Denetim öncesi danışmanlığın amacı, denetim sonucunu garanti etmek değil, işyerinin mevzuata uyumunu ve güvenlik performansını geliştirmektir.

Sonuç: İş Müfettişi Denetimine Hazırlık, Sürekli bir İSG Yönetimi Gerektirir

İş müfettişi denetimleri, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Ancak denetimlere hazırlık yalnızca eksik belgelerin tamamlanması veya dosyaların düzenlenmesi olarak görülmemelidir.

İşyerindeki gerçek risklerin belirlenmesi, gerekli tedbirlerin uygulanması, çalışanların eğitilmesi, sağlık gözetiminin sağlanması ve iş ekipmanlarının güvenliğinin takip edilmesi gerekir.

Risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitim kayıtları ve periyodik kontrol raporları gibi belgeler, işyerindeki fiilî uygulamalarla uyumlu olmalıdır.

Denetime hazır bir işyeri, yalnızca belgeleri tamamlanmış bir işyeri değil; risklerini yöneten, eksikliklerini takip eden ve gerekli önlemleri sürekli uygulayan bir işyeridir.

Ay Yıldız Grup olarak işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uyum süreçlerinin değerlendirilmesi, saha incelemelerinin gerçekleştirilmesi, mevcut uygunsuzlukların belirlenmesi ve denetim öncesi hazırlık çalışmalarının yürütülmesine yönelik profesyonel danışmanlık hizmetleri sunuyoruz.

İşyerinizin mevcut iş sağlığı ve güvenliği durumunun değerlendirilmesi ve denetim öncesi hazırlık süreçleri hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.