Acil Durum Planı Nasıl Hazırlanır? Hangi Adımlar İzlenir?

İşyerlerinde meydana gelebilecek yangın, patlama, deprem, kimyasal sızıntı, ciddi yaralanma ve benzeri olaylar; çalışanların sağlığını, güvenliğini ve işyerinin faaliyetlerini ciddi şekilde etkileyebilir.

Bu tür olayların ne zaman meydana geleceğini kesin olarak öngörmek mümkün olmasa da ortaya çıkabilecek tehlikelerin önceden değerlendirilmesi ve gerekli hazırlıkların yapılması mümkündür.

İşyerlerinde acil durum planları, bu hazırlıkların sistematik şekilde yürütülmesini sağlayan temel iş sağlığı ve güvenliği dokümanları arasında yer almaktadır.

Acil durum planı, yalnızca yangın çıktığında hangi kapıdan çıkılacağını gösteren bir belge değildir.

İşyerinde meydana gelebilecek acil durumların belirlenmesini, önleyici tedbirlerin planlanmasını, müdahale yöntemlerinin oluşturulmasını, çalışanların güvenli şekilde tahliye edilmesini ve gerekli ekiplerin görevlendirilmesini kapsayan bütüncül bir çalışmadır.

Türkiye'de işyerlerinin acil durumlara hazırlıklı olmasına ilişkin temel yükümlülükler, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 11 ve 12. maddelerinde düzenlenmiştir.

Ayrıca İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, acil durum planlarının hazırlanmasına, destek elemanlarının görevlendirilmesine, tatbikatların gerçekleştirilmesine ve planların yenilenmesine ilişkin ayrıntılı hükümler içermektedir.

Yangın güvenliği açısından ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri de dikkate alınmalıdır.

Bu rehberde acil durum planının hazırlanma aşamalarını, işverenlerin sorumluluklarını ve uygulamada dikkat edilmesi gereken konuları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Acil Durum Nedir?

Acil durum; işyerinin tamamında veya bir bölümünde meydana gelebilecek ya da işyerini dışarıdan etkileyebilecek, acil müdahale, mücadele, ilk yardım veya tahliye gerektiren olayları ifade eder.

Acil durumların özellikleri, işyerinin faaliyet alanına göre değişiklik gösterebilir.

Örneğin bir ofis işletmesinde yangın, deprem veya elektrik kaynaklı olaylar ön plana çıkarken kimyasal üretim tesisinde bunlara ek olarak tehlikeli madde sızıntısı, toksik gaz yayılımı veya kimyasal reaksiyonlar değerlendirilmelidir.

İşyerlerinde karşılaşılabilecek acil durum örnekleri

Yangın: Elektrik tesisatından, yanıcı maddelerden, üretim süreçlerinden veya farklı kaynaklardan meydana gelebilecek yangınlar.

Patlama: Yanıcı gaz, buhar, toz veya diğer patlayıcı ortam koşullarından kaynaklanabilecek olaylar.

Deprem: Yapısal hasar, devrilen ekipmanlar, düşen malzemeler ve tahliye ihtiyacı oluşturabilecek sismik olaylar.

Kimyasal sızıntı: Tehlikeli kimyasalların dökülmesi, sızması veya çevreye yayılması.

Gaz kaçağı: Yanıcı, boğucu veya toksik gazların kontrolsüz şekilde ortama yayılması.

Ciddi iş kazası: Acil sağlık müdahalesi, kurtarma veya tahliye gerektiren ağır yaralanmalar.

Sel ve su baskını: İşyerinin konumu ve çevresel koşulları nedeniyle meydana gelebilecek su baskınları.

Aşırı hava olayları: Fırtına, yıldırım, aşırı yağış veya benzeri meteorolojik olaylar.

Sabotaj ve güvenlik tehditleri: İşyerinin özelliklerine göre acil müdahale veya tahliye gerektirebilecek güvenlik olayları.

Her işyerinde bütün bu senaryoların aynı düzeyde risk oluşturduğu düşünülmemelidir.

Acil durumlar, işyerinin gerçek faaliyetleri ve çevresel koşulları dikkate alınarak belirlenmelidir.

Acil Durum Planı Hazırlamak Zorunlu mudur?

6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerinde işverenlerin, mevzuat doğrultusunda acil durumlara ilişkin gerekli çalışmaları yürütmesi ve acil durum planı hazırlaması gerekir.

Bu yükümlülük yalnızca çok tehlikeli işyerleri için geçerli değildir.

Az tehlikeli ve tehlikeli sınıfta bulunan işyerlerinde de acil durum planlaması yapılmalıdır.

Az tehlikeli işyerlerinde acil durum planı gerekli midir?

Evet.

Örneğin;

• Ofisler,
• Muhasebe büroları,
• Satış mağazaları,
• İdari çalışma alanları,
• Bazı hizmet işletmeleri

az tehlikeli sınıfta bulunabilir.

Bu işyerlerinde de yangın, deprem, elektrik kaynaklı olaylar ve tahliye gerektiren diğer acil durumlar söz konusu olabilir.

Dolayısıyla tehlike sınıfının az tehlikeli olması, acil durum planı hazırlanmasına gerek bulunmadığı anlamına gelmez.

Küçük işletmelerde acil durum planı gerekli midir?

Kanun kapsamındaki işyerlerinde çalışan sayısının az olması, tek başına acil durum planlaması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Ancak destek elemanlarının görevlendirilmesi ve bazı organizasyonel düzenlemeler bakımından çalışan sayısına ve tehlike sınıfına bağlı özel hükümler bulunabilir.

OSGB'den hizmet almak yeterli midir?

Hayır.

OSGB tarafından acil durum planının hazırlanmasına destek verilmesi mümkündür.

Ancak planın uygulanması, gerekli tedbirlerin alınması, ekiplerin görevlendirilmesi ve çalışanların bilgilendirilmesi konularındaki işveren yükümlülükleri devam eder.

Acil Durum Planını Kim Hazırlar?

İşyerlerinde acil durum planının hazırlanmasını sağlamak işverenin yükümlülüğündedir.

Planlama çalışmalarında iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve işyerinin faaliyetlerini bilen diğer çalışanlardan yararlanılabilir.

Ancak acil durum planının hazırlanması yalnızca bir kişinin masa başında belge düzenlemesi şeklinde değerlendirilmemelidir.

İşyerinin fiziksel koşullarının, üretim süreçlerinin, kullanılan maddelerin ve çalışanların özelliklerinin incelenmesi gerekir.

İşverenin sorumlulukları

İşveren;

• Muhtemel acil durumların belirlenmesini,
• Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınmasını,
• Acil durum planının hazırlanmasını,
• Gerekli destek elemanlarının görevlendirilmesini,
• Çalışanların bilgilendirilmesini,
• Tatbikatların gerçekleştirilmesini,
• Acil durum ekipmanlarının hazır bulundurulmasını,
• Planın gerektiğinde güncellenmesini

sağlamalıdır.

İş güvenliği uzmanının rolü

İş güvenliği uzmanı, görev ve yetkileri kapsamında işyerindeki acil durum hazırlıklarına ilişkin çalışmalara katılır, tehlikelerin değerlendirilmesine ve gerekli tedbirlerin belirlenmesine katkı sağlar.

Ancak iş güvenliği uzmanının planı hazırlamış olması, işverenin gerekli uygulamaları gerçekleştirme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Acil Durum Planı Hazırlanmadan Önce Hangi Bilgiler Toplanmalıdır?

Etkili bir acil durum planının hazırlanabilmesi için öncelikle işyerinin mevcut koşulları incelenmelidir.

Bu aşamada yalnızca işyerinin unvanı ve çalışan sayısı değil, acil durumlarda müdahaleyi etkileyebilecek bütün önemli bilgiler değerlendirilmelidir.

İşyerine ilişkin genel bilgiler

• İşyerinin unvanı,
• Açık adresi,
• Faaliyet konusu,
• Tehlike sınıfı,
• Çalışan sayısı,
• Çalışma saatleri,
• Vardiya düzeni,
• Bina ve kat sayısı,
• Kullanılan alanların özellikleri.

Fiziksel koşullar

• Bina giriş ve çıkışları,
• Acil çıkış kapıları,
• Kaçış yolları,
• Merdivenler,
• Yangın bölmeleri,
• Toplanma alanları,
• Araç giriş ve çıkışları,
• Engelli çalışanların tahliye ihtiyaçları.

Teknik bilgiler

• Elektrik tesisatı,
• Doğal gaz ve LPG sistemleri,
• Yangın algılama ve alarm sistemleri,
• Yangın söndürme ekipmanları,
• Acil aydınlatma sistemleri,
• Tehlikeli kimyasal depolama alanları,
• Basınçlı kaplar,
• Yakıt depoları,
• Havalandırma sistemleri.

Çalışanlara ilişkin bilgiler

Çalışan sayısı ve çalışma düzeni kadar, acil durumlarda özel desteğe ihtiyaç duyabilecek çalışanların bulunup bulunmadığı da önemlidir.

Örneğin hareket kısıtlılığı bulunan bir çalışanın tahliyesi için özel organizasyon gerekebilir.

Bu tür düzenlemelerde kişisel verilerin korunmasına ve çalışanların mahremiyetine dikkat edilmelidir.

Acil Durumların Belirlenmesi

Acil durum planının ilk temel aşaması, işyerinde meydana gelebilecek acil durumların belirlenmesidir.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında bu çalışma yapılırken risk değerlendirmesi sonuçları ve işyerinin özellikleri dikkate alınmalıdır.

Risk değerlendirmesi ile acil durum planı arasındaki ilişki

Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin ve bunlardan kaynaklanan risklerin belirlenmesini sağlar.

Acil durum planı ise acil müdahale gerektiren olayların önlenmesi, etkilerinin sınırlandırılması ve olay meydana geldiğinde izlenecek yöntemlerin belirlenmesine odaklanır.

Bu nedenle iki çalışma birbiriyle bağlantılıdır.

Ancak risk değerlendirmesinin hazırlanmış olması, acil durum planının da hazırlanmış olduğu anlamına gelmez.

Acil Durumları Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler

Acil durum planlamasında amaç yalnızca olay meydana geldiğinde müdahale etmek değildir.

Öncelikle olayın meydana gelmesini önleyecek ve meydana gelmesi hâlinde etkilerini sınırlandıracak tedbirler belirlenmelidir.

Yangını önleyici tedbirler

• Elektrik tesisatlarının güvenliğinin sağlanması,
• Yanıcı maddelerin uygun koşullarda depolanması,
• Yangın algılama ve uyarı sistemlerinin değerlendirilmesi,
• Yangın söndürme ekipmanlarının hazır bulundurulması,
• Kaçış yollarının açık tutulması,
• Sıcak çalışma faaliyetlerinin kontrol altına alınması,
• Gerekli bakım ve kontrollerin yapılması.

Patlamayı önleyici tedbirler

• Yanıcı gaz ve buhar birikiminin önlenmesi,
• Uygun havalandırma sistemlerinin kullanılması,
• Ateşleme kaynaklarının kontrol edilmesi,
• Gerekli alanlarda uygun ekipmanların seçilmesi,
• Patlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde ilgili özel mevzuat hükümlerinin uygulanması.

Kimyasal sızıntılara yönelik tedbirler

• Kimyasalların uygun kaplarda depolanması,
• Güvenlik bilgi formlarının değerlendirilmesi,
• Uygun ikincil sızdırmazlık tedbirlerinin alınması,
• Sızıntı müdahale ekipmanlarının hazır bulundurulması,
• Çalışanların kimyasal riskler konusunda bilgilendirilmesi.

Depreme yönelik tedbirler

• Sabitlenmesi gereken ekipmanların değerlendirilmesi,
• Devrilebilecek dolap ve rafların güvenliğinin sağlanması,
• Tahliye yollarının açık tutulması,
• Deprem sonrası kullanılacak güvenli toplanma alanlarının belirlenmesi,
• Çalışanların deprem sırasında ve sonrasında yapılacaklar konusunda bilgilendirilmesi.

Alınacak tedbirler, işyerinin faaliyetleri ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda belirlenmelidir.

Acil Durum Müdahale Yöntemleri Nasıl Belirlenir?

Acil durum planında, belirlenen her acil durum için uygulanacak temel müdahale yöntemleri açıklanmalıdır.

Müdahale yöntemleri hazırlanırken çalışanların yetkinlikleri, mevcut ekipmanlar ve olayın büyüklüğü dikkate alınmalıdır.

Yangın meydana geldiğinde

Yangının fark edilmesi hâlinde alarm ve haberleşme süreçleri başlatılmalıdır.

Çalışanlar, belirlenen güvenli tahliye güzergâhlarını kullanarak toplanma alanına yönlendirilmelidir.

Yangına müdahale, yalnızca uygun eğitim ve ekipmana sahip kişiler tarafından, güvenli koşullar mevcutsa gerçekleştirilmelidir.

Büyüyen veya kontrol altına alınamayan yangınlarda çalışanların tehlikeye atılmaması esastır.

Kimyasal sızıntı meydana geldiğinde

Sızıntının niteliği belirlenmeli ve ilgili alanın güvenliği sağlanmalıdır.

Kimyasalın özellikleri dikkate alınarak gerekli izolasyon, tahliye ve haberleşme işlemleri gerçekleştirilmelidir.

Eğitimsiz çalışanların tehlikeli kimyasal sızıntılarına müdahale etmesine izin verilmemelidir.

Ciddi yaralanma meydana geldiğinde

Olay yerindeki tehlikeler kontrol altına alınmalı ve gerekli acil sağlık yardımı çağrılmalıdır.

İlk yardım müdahaleleri, ilgili eğitim ve yetkinliğe sahip kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.

Deprem meydana geldiğinde

Çalışanlar deprem sırasında uygun korunma davranışlarını uygulamalıdır.

Sarsıntı sona erdikten sonra işyerinin özelliklerine uygun güvenli tahliye yöntemi izlenmelidir.

Hasar görmüş alanlara kontrolsüz şekilde girilmemelidir.

Acil Durum Ekipleri Nasıl Oluşturulur?

Acil durumlara etkili şekilde müdahale edilebilmesi için gerekli destek elemanlarının görevlendirilmesi gerekir.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, acil durumlarda görevlendirilecek destek elemanlarına ilişkin hükümler içermektedir.

Ayrıca yangın güvenliği ve ilk yardım bakımından ilgili özel mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.

Acil durum organizasyonunda hangi görevler bulunabilir?

İşyerinin özelliklerine ve mevzuat yükümlülüklerine göre aşağıdaki görev alanları oluşturulabilir.

Söndürme: Başlangıç aşamasındaki yangınlara, eğitim ve güvenli müdahale koşulları çerçevesinde müdahale edilmesi.

Kurtarma: Acil durumda kurtarma gerektiren kişilere yönelik faaliyetlerin, görevli kişilerin eğitim ve yetkinlik sınırları içinde yürütülmesi.

Tahliye: Çalışanların ve diğer kişilerin güvenli çıkış güzergâhlarına yönlendirilmesi.

Koruma: Acil durum sırasında ilgili alanların güvenliğinin sağlanmasına yönelik organizasyon.

İlk yardım: Yaralanan veya sağlık sorunu yaşayan kişilere, ilk yardım eğitimi ve yetkisi kapsamında müdahale edilmesi.

Haberleşme: Acil durumun ilgili kişilere ve dış müdahale kuruluşlarına bildirilmesi.

Bu görev alanlarının organizasyon şemasında ayrı başlıklarla gösterilmesi mümkündür. Ancak yasal olarak zorunlu destek elemanı sayısı ve görev dağılımı, yürürlükteki yönetmelik hükümlerine göre belirlenmelidir. Her işletmede altı ayrı ekip kurulmasının zorunlu olduğu varsayılmamalıdır.

Acil Durum Destek Elemanı Sayısı Nasıl Belirlenir?

Acil durum destek elemanlarının sayısı, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak belirlenir.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında yangınla mücadele ile arama, kurtarma ve tahliye görevlerine ilişkin asgari görevlendirme esasları bulunmaktadır.

Genel düzenlemeye göre ilgili görev alanlarının her biri için;

Çok tehlikeli Her 30 çalışana kadar

en az bir destek elemanı görevlendirilmesi esas alınır.

Bu sayılar, ilgili yönetmelikteki görev grupları bakımından değerlendirilmelidir.

İşyerinin özel koşulları, vardiya düzeni ve farklı çalışma alanları nedeniyle ilave görevlendirmeler gerekebilir.

On kişiden az çalışanı bulunan işyerleri

İlgili yönetmelikte on kişiden az çalışanı bulunan işyerleri için destek elemanı görevlendirmesine ilişkin özel düzenleme bulunmaktadır.

Bu işyerlerinde mevzuatın izin verdiği şekilde bir kişinin belirli görevleri üstlenmesi mümkün olabilir.

Ancak ilk yardım ve yangın güvenliği bakımından uygulanabilecek diğer özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.

Vardiyalı çalışan işyerleri

Acil durum organizasyonu yalnızca toplam çalışan sayısına göre kâğıt üzerinde oluşturulmamalıdır.

Gece vardiyası, hafta sonu çalışması veya farklı lokasyonlarda yürütülen faaliyetler dikkate alınmalıdır.

Acil durum meydana geldiğinde görevlendirilen kişilerin fiilen işyerinde bulunabilmesi önemlidir.

İlk Yardımcı Sayısı Nasıl Hesaplanır?

İşyerlerinde ilk yardım organizasyonu, acil durum planlamasının önemli parçalarından biridir.

İlk yardımcı görevlendirmelerinde İlk Yardım Yönetmeliği hükümleri dikkate alınmalıdır.

Genel olarak;

Çok tehlikeli Her 10 çalışana kadar 1 ilk yardımcı

bulundurulması öngörülmektedir.

İlk yardım eğitimi kim tarafından verilir?

İlk yardımcı sertifikası gerektiren eğitimler, ilgili mevzuat kapsamında yetkili kişi ve kuruluşlar tarafından verilmelidir.

İş sağlığı ve güvenliği temel eğitimlerinde ilk yardım konusunun anlatılması, tek başına çalışanı sertifikalı ilk yardımcı hâline getirmez.

İlk yardım malzemeleri

İşyerinin faaliyetleri, çalışan sayısı ve riskleri dikkate alınarak uygun ilk yardım ekipmanları bulundurulmalıdır.

Bu ekipmanların erişilebilir olması, düzenli kontrol edilmesi ve ihtiyaç hâlinde kullanılabilir durumda bulunması önemlidir.

Acil Durum Tahliye Planı Nasıl Hazırlanır?

Tahliye planlaması, acil durumlarda çalışanların ve diğer kişilerin güvenli şekilde tehlikeli alandan uzaklaştırılmasını amaçlar.

Tahliye yöntemleri belirlenirken işyerinin fiziksel yapısı ve çalışanların özellikleri dikkate alınmalıdır.

Tahliye planında hangi konular değerlendirilmelidir?

• Acil çıkış kapıları,
• Kaçış yolları,
• Merdivenler,
• Toplanma alanları,
• Alternatif çıkış güzergâhları,
• Acil aydınlatma sistemleri,
• Alarm ve uyarı sistemleri,
• Hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin tahliyesi,
• Ziyaretçi ve taşeron çalışanların yönlendirilmesi.

Acil çıkış kapıları

Acil çıkış kapılarının ve kaçış yollarının ilgili yangın ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olması gerekir.

Kaçış yolları malzeme depolama alanı olarak kullanılmamalıdır.

Acil durumda kullanılacak çıkışların önünün kapatılması, tahliyeyi geciktirerek ciddi sonuçlara neden olabilir.

Asansör kullanımı

Yangın ve deprem gibi acil durumlarda asansörlerin kullanımı, binanın teknik özelliklerine ve acil durum prosedürlerine göre değerlendirilmelidir.

Genel yolcu asansörleri, özel olarak tasarlanmış tahliye sistemleriyle karıştırılmamalıdır.

Çalışanlara hangi durumlarda hangi tahliye yollarını kullanacakları önceden açıklanmalıdır.

Acil Durum Tahliye Krokisinde Neler Bulunmalıdır?

Tahliye krokileri, çalışanların ve ziyaretçilerin acil durumda güvenli çıkış yollarını kolaylıkla anlayabilmesini sağlayan görsel dokümanlardır.

Krokiler, işyerinin gerçek yerleşimine uygun şekilde hazırlanmalıdır.

Tahliye krokisinde gösterilmesi gereken temel bilgiler

İşyerinin özelliklerine göre;

• Bina ve kat yerleşimi,
• Acil çıkış kapıları,
• Kaçış yönleri,
• Tahliye güzergâhları,
• Toplanma alanları,
• Yangın söndürme cihazları,
• Yangın dolapları,
• İlk yardım ekipmanları,
• Acil durumla ilgili diğer önemli ekipmanlar

gösterilmelidir.

Lejant nedir?

Lejant, krokide kullanılan işaret ve sembollerin anlamlarını açıklayan bölümdür.

Örneğin;

Yeşil ok: Kaçış yönü.

Yeşil alan işareti: Acil durum toplanma alanı.

Yangın söndürücü sembolü: Taşınabilir yangın söndürme cihazı.

İlk yardım sembolü: İlk yardım ekipmanı veya ilgili nokta.

Sembollerin açık ve anlaşılır olması önemlidir.

Krokiler nereye yerleştirilmelidir?

Tahliye krokileri, çalışanların ve ziyaretçilerin kolaylıkla görebileceği uygun alanlarda bulundurulmalıdır.

İşyerinin büyüklüğüne ve yerleşimine göre birden fazla kroki gerekebilir.

Krokiler ne zaman güncellenmelidir?

İşyerinin yerleşimi değiştiğinde, yeni çıkış kapıları oluşturulduğunda veya tahliye güzergâhlarını etkileyen değişiklikler meydana geldiğinde krokiler gözden geçirilmelidir.

Acil Durum Toplanma Alanı Nasıl Belirlenir?

Acil durum toplanma alanı, tahliye edilen kişilerin güvenli bir noktada bir araya gelmesini ve gerekli kontrollerin yapılmasını sağlar.

Toplanma alanının belirlenmesinde işyerinin fiziksel koşulları ve çevresel tehlikeler dikkate alınmalıdır.

Toplanma alanında nelere dikkat edilmelidir?

Toplanma alanı;

• Tahliye edilen kişilerin güvenli şekilde ulaşabileceği konumda olmalı,
• Bina ve tesis kaynaklı tehlikelerden uygun uzaklıkta bulunmalı,
• Acil müdahale araçlarının geçişini engellememeli,
• İşyerindeki kişi sayısına uygun olmalı,
• Gerektiğinde alternatif alanlarla desteklenmelidir.

Toplanma alanı neden önemlidir?

Tahliye sonrasında çalışanların ve diğer kişilerin durumunun kontrol edilmesi gerekir.

Toplanma alanında gerçekleştirilen yoklama veya kişi sayımı, eksik kişilerin tespit edilmesine yardımcı olabilir.

Ancak eksik kişi bulunması hâlinde eğitimsiz çalışanların tehlikeli alana kontrolsüz şekilde geri dönmesine izin verilmemelidir.

Kurtarma faaliyetleri, uygun yetkinliğe sahip ekipler ve gerektiğinde profesyonel müdahale kuruluşları tarafından yürütülmelidir.

Acil Durum Haberleşme Planı Nasıl Oluşturulur?

Acil durumlarda hızlı ve doğru haberleşme, müdahalenin etkinliği açısından önemlidir.

Bu nedenle acil durum planında haberleşme yöntemleri açıkça belirlenmelidir.

Haberleşme planında hangi bilgiler bulunmalıdır?

• İşyerindeki acil durum bildirim yöntemi,
• Alarm sisteminin kullanımı,
• Acil durum koordinasyonundan sorumlu kişiler,
• İlgili destek elemanlarının iletişim bilgileri,
• Dış müdahale kuruluşlarıyla iletişim yöntemleri,
• İşyerinin açık adresi ve konum bilgileri.

Acil çağrı numarası

Türkiye'de acil yardım çağrıları için 112 Acil Çağrı Merkezi kullanılmaktadır.

Çalışanların acil durumlarda gerekli bilgileri doğru şekilde aktarabilmesi önemlidir.

Acil çağrı sırasında hangi bilgiler verilmelidir?

• Olayın meydana geldiği açık adres,
• Olayın türü,
• Yaralı veya tehlikede bulunan kişi sayısı,
• Biliniyorsa olayın oluşturduğu özel tehlikeler,
• Müdahale ekiplerinin ulaşabileceği giriş noktaları.

Haberleşme organizasyonu, yanlış veya eksik bilgi nedeniyle müdahalenin gecikmesini önleyecek şekilde planlanmalıdır.

Acil Durum Tatbikatı Nasıl Yapılır?

Acil durum planının hazırlanması kadar uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi de önemlidir.

Bu amaçla işyerlerinde tatbikatlar gerçekleştirilir.

Tatbikatlar, çalışanların acil durumda nasıl hareket edeceğini öğrenmesini ve planın eksikliklerinin belirlenmesini sağlar.

Tatbikat öncesinde yapılması gerekenler

1. Tatbikatın amacı belirlenmelidir.
2. Uygulanacak senaryo oluşturulmalıdır.
3. Görevli kişiler bilgilendirilmelidir.
4. Gerekli güvenlik tedbirleri alınmalıdır.
5. Değerlendirme ölçütleri belirlenmelidir.

Tatbikat sırasında

• Alarm ve haberleşme süreçleri değerlendirilir.
• Çalışanların tahliye davranışları gözlemlenir.
• Acil çıkış yollarının kullanılabilirliği kontrol edilir.
• Destek elemanlarının görevlerini yerine getirme durumu incelenir.
• Toplanma alanına ulaşım değerlendirilir.
• Gerekli kişi sayımı ve koordinasyon işlemleri gözlemlenir.

Tatbikat sonrasında

Tatbikatın sonuçları değerlendirilmelidir.

Tespit edilen eksiklikler kayıt altına alınmalı ve gerekli düzeltici faaliyetler planlanmalıdır.

Tatbikat raporunda neler bulunmalıdır?

• İşyerinin unvanı,
• Tatbikat tarihi,
• Tatbikatın türü,
• Uygulanan senaryo,
• Katılımcılar,
• Görevli ekipler,
• Tatbikatın başlangıç ve bitiş bilgileri,
• Gözlemler,
• Tespit edilen eksiklikler,
• Düzeltici faaliyetler,
• İlgili sorumlular.

Tatbikatın yalnızca fotoğraf çekilerek belgelendirilmesi yeterli bir değerlendirme yöntemi değildir.

Asıl amaç, acil durum planının gerçek bir olayda uygulanabilir olup olmadığını değerlendirmektir.

Acil Durum Tatbikatı Kaç Yılda Bir Yapılır?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında, acil durum planının uygulanabilirliğinin sağlanması amacıyla işyerlerinde yılda en az bir defa tatbikat yapılması genel esastır.

Tatbikatın gerçekleştirilmesi, denetlenmesi ve gözden geçirilmesine ilişkin çalışmaların kayıt altına alınması gerekir.

Ancak işyerinin faaliyetleri, özel mevzuat yükümlülükleri ve riskleri nedeniyle daha sık tatbikat yapılması gerekebilir.

Her yıl aynı tatbikat mı yapılmalıdır?

Tatbikatların içeriği işyerindeki muhtemel acil durumlara göre planlanmalıdır.

Örneğin;

• Yangın tahliye tatbikatı,
• Deprem sonrası tahliye tatbikatı,
• Kimyasal sızıntı senaryosu,
• Acil kurtarma senaryosu

işyerinin özelliklerine göre değerlendirilebilir.

Farklı senaryoların planlı şekilde ele alınması, acil durum hazırlığının geliştirilmesine katkı sağlar.

Acil Durum Planı Kaç Yılda Bir Yenilenir?

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında acil durum planlarının genel yenileme süreleri, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenmektedir.

Bu süreler, mevzuatta belirtilen yenileme koşulları oluşmadığı durumlarda uygulanan genel sürelerdir.

Hangi durumlarda plan güncellenmelidir?

• İşyerinin taşınması,
• Bina yerleşiminin değişmesi,
• Üretim yönteminin değişmesi,
• Yeni tehlikeli kimyasalların kullanılmaya başlanması,
• Acil çıkış yollarının değişmesi,
• Toplanma alanının değişmesi,
• Acil durum organizasyonunu etkileyen önemli değişiklikler,
• Yeni acil durum risklerinin ortaya çıkması.

Yangın Güvenliği Açısından Hangi Mevzuat Dikkate Alınmalıdır?

İşyerlerinde acil durum planlaması yapılırken İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ile birlikte Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri de değerlendirilmelidir.

Yangın güvenliği bakımından;

• Binanın kullanım amacı,
• Yapı özellikleri,
• Yangın yükü,
• Kaçış yolları,
• Acil çıkışlar,
• Yangın algılama sistemleri,
• Yangın söndürme sistemleri,
• Yangın dolapları,
• Yangın söndürme cihazları,
• Acil durum aydınlatması,
• Yangın güvenliği organizasyonu

önem taşımaktadır.

Her işyerinde aynı yangın ekipmanları mı bulunmalıdır?

Hayır.

Yangın güvenliği gereklilikleri, binanın kullanım amacı, büyüklüğü, yapısal özellikleri ve ilgili mevzuat hükümlerine göre değişebilir.

Bu nedenle bütün işyerlerine aynı sayıda yangın söndürücü veya aynı teknik sistemlerin uygulanması doğru değildir.

Yangın söndürme cihazlarının kontrolleri

Yangın söndürme cihazlarının uygunluğu, yerleşimi, bakımı ve kontrolleri ilgili mevzuat ve standartlara göre yürütülmelidir.

Cihazların yalnızca işyerinde bulunması değil, gerektiğinde kullanılabilir durumda olması önemlidir.

Acil Durum Planında En Sık Yapılan Hatalar

İşyerine özgü olmayan plan hazırlanması

Farklı işletmeler için aynı acil durum senaryolarının kullanılması, gerçek tehlikelerin gözden kaçmasına neden olabilir.

Güncel olmayan tahliye krokileri

İşyerinin yerleşimi değişmesine rağmen krokilerin güncellenmemesi, tahliye sırasında karışıklığa neden olabilir.

Destek elemanlarının yalnızca kâğıt üzerinde görevlendirilmesi

Görevlendirilen kişilerin görevlerini bilmesi ve gerekli eğitimleri alması gerekir.

Vardiyaların dikkate alınmaması

Acil durum ekiplerinin yalnızca gündüz vardiyasına göre oluşturulması, diğer vardiyalarda organizasyon eksikliğine neden olabilir.

Toplanma alanının uygun belirlenmemesi

Toplanma alanının tehlikeli bölgelere yakın olması veya acil müdahale araçlarının geçişini engellemesi risk oluşturabilir.

Tatbikat yapılmaması

Planın yalnızca hazırlanması, çalışanların acil durumda doğru hareket edeceğini garanti etmez.

Tatbikat eksikliklerinin giderilmemesi

Tatbikat sırasında tespit edilen sorunların düzeltilmemesi, aynı eksikliklerin gerçek olaylarda da yaşanmasına neden olabilir.

Acil durum ekipmanlarının kontrol edilmemesi

Yangın söndürme cihazları, alarm sistemleri ve diğer ekipmanların çalışır durumda tutulması gerekir.

Acil Durum Planı Hazırlanmamasının Sonuçları Nelerdir?

Acil durum planı hazırlanması ve gerekli acil durum tedbirlerinin alınması, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri arasındadır.

Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi çeşitli hukuki sonuçlara neden olabilir.

İdari yaptırımlar

6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi kapsamında ilgili yükümlülüklerin ihlaline göre idari para cezaları uygulanabilir.

Ceza tutarları, ilgili yılın güncel düzenlemeleri ve ihlalin niteliği dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

İş kazası sonrasında sorumluluk

Yangın, patlama veya başka bir acil durum sonucunda çalışanların zarar görmesi hâlinde işyerinde gerekli önlemlerin alınıp alınmadığı incelenebilir.

Acil durum planının bulunması, ekiplerin görevlendirilmesi, çalışanların bilgilendirilmesi ve gerekli tatbikatların yapılması bu değerlendirmelerde önem taşıyabilir.

Ancak hukuki sorumluluk, somut olayın özelliklerine ve ilgili kişilerin kusur durumlarına göre belirlenir.

İşin durdurulması

6331 sayılı Kanun'un 25. maddesinde belirtilen koşulların oluşması hâlinde işyerinde işin bir bölümünün veya tamamının durdurulması söz konusu olabilir.

Her acil durum planı eksikliğinin otomatik olarak işin durdurulması sonucunu doğuracağı söylenemez.

İşverenler İçin Acil Durum Planı Kontrol Listesi

Acil durum senaryoları İşyerindeki muhtemel olaylar belirlendi mi?

Sonuç: Acil Durumlara Hazırlık, Olay Meydana Gelmeden Önce Başlar

Acil durum planları, işyerlerinde meydana gelebilecek olayların çalışanlar üzerindeki etkilerini azaltmayı amaçlayan önemli iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarındandır.

Etkili bir acil durum yönetimi için yalnızca plan hazırlanması yeterli değildir.

İşyerinin gerçek tehlikeleri belirlenmeli, önleyici tedbirler uygulanmalı, gerekli destek elemanları görevlendirilmeli, çalışanlar bilgilendirilmeli ve tatbikatlarla planın uygulanabilirliği değerlendirilmelidir.

Ayrıca işyerindeki değişiklikler dikkate alınarak acil durum planları güncel tutulmalıdır.

Acil durumlarda doğru müdahale, önceden yapılmış doğru hazırlığın sonucudur.

Ay Yıldız Grup olarak işletmelerin faaliyet alanlarına, çalışma koşullarına ve risklerine uygun acil durum planlarının hazırlanması, acil durum organizasyonlarının oluşturulması ve tatbikat süreçlerinin yürütülmesine yönelik profesyonel hizmetler sunuyoruz.

İşyerinizin acil durum planlaması ve iş sağlığı ve güvenliği ihtiyaçları hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.